Piyasalar

Bugün dolar kaç TL diye bakıyorsanız, tablodaki ABD doları satırı TCMB’nin o günkü merkez bankası döviz kuru değerleridir. Alış, merkez bankasının dövizi satın aldığı; satış, sattığı referanstır. Banka uygulaması veya döviz bürosundaki işlem kuru bunun üzerine marj ekler. TCMB satırını “bu fiyattan alırım” değil, “resmi referans bugün burada” diye okumak daha doğru.

Bir doların lira karşılığı dolar TL olarak yazılır; aynı soru dolar kuru TL diye de sorulur. Kastedilen çoğu zaman satış tarafıdır, çünkü elinizdeki lirayla dolar alırken ödeyeceğiniz fiyat odur. Euro ve sterlin aynı tabloda, aynı kur tarihinde durur. TCMB hafta sonu ve resmi tatilde yeni kur yayınlamaz; yüzde değişim bir önceki iş gününe göredir, borsa ekranındaki anlık tick değildir.

Tersinden TL dolar diye bakmak da sık görülür: elinizdeki tutarı kura bölerek kaba bir dolar karşılığı bulun. Fatura, gümrük veya resmi kayıtta kullanılan rakam genelde merkez bankası döviz setidir. Dolar TL kuru ile gişe kuru arasındaki makas, nakit işlemde birkaç kuruştan yüzdeye kadar açılabilir. Büyük tutarda alım-satımdan önce kendi bankanızın anlık kurunu sorun.

Türkiye’de tasarruf konuşulunca ilk bakılan ürün gram altındır. Bu sayfadaki altın fiyatları serbest piyasa referansıdır; gram, çeyrek, yarım ve tam ayrı satırlarda durur. TCMB döviz kuru yayınlar ama kuyumcu vitrinindeki gramı belirlemez. Alış-satış makası, has, işçilik ve satıcının stoğuna göre değişir; ekrandaki satış “bu fiyattan mutlaka alınır” anlamına gelmez.

Has altın gram fiyatı iki ayaktan oluşur. Uluslararası ons altın dolar cinsinden fiyatlanır; bunu TL’ye çeviren bacak da kurdur. Bu yüzden insanlar altın dolar kuru diye bakar: ons yükselirken TL gramı artabilir, ons yatayken dolar/TL zıplasa yine gram yükselir. Tersi de geçerli — güçlü TL ve gerileyen ons gramı aşağı çeker. Tek rakama bakıp “altın arttı” demek yanıltır; hangisinin hareket ettiğini ayırmak gerekir.

Kapalıçarşı tarafında birçok kişi Harem Altın kotasyonunu da kontrol eder. O rakam da serbest piyasa ailesindendir; TCMB kuruyla aynı şey değildir ve kuyumcu ile birebir örtüşmeyebilir. Bu sayfada döviz TCMB, altın serbest piyasa kaynağıdır — iki grubu tek “piyasa saati” gibi okumayın. Kur ve gramı maaş veya kira kararına bağlayacaksanız yüzde değişimi enflasyonla birlikte okumak daha işe yarar: reel zam hesaplama eski ve yeni neti TÜFE ile karşılaştırır; enflasyon etkisi hesaplama eski bir tutarın bugün neye yettiğini gösterir. Rakamlar bilgilendirme amaçlıdır; alım-satım emri değildir.